รูปแบบความผูกพัน หรือ Attachment Style ของคุณเป็นแบบไหน – แล้วมันสำคัญยังไง?
รูปแบบความผูกพัน หรือ Attachment Style ของคุณเป็นแบบไหน – แล้วมันสำคัญยังไง?
เคยสงสัยไหมคะว่าทำไมบางคนถึงมีความรักที่ราบรื่น ดูเข้าใจกันดี ในขณะที่บางคนกลับรู้สึกไม่มั่นใจ กลัวการถูกทอดทิ้ง หรือไม่กล้าเปิดใจ? หนึ่งในคำตอบสำคัญก็คือสิ่งที่เรียกว่า “รูปแบบความผูกพัน” หรือ Attachment Style ค่ะ
รูปแบบความผูกพันก็คือวิธีที่เราเชื่อมโยงกับคนที่เรารักหรือคนสำคัญในชีวิต – ซึ่งมันเริ่มตั้งแต่ตอนเรายังเป็นเด็กเลยนะคะ ตอนนั้นเราต้องพึ่งพาคนดูแลหลัก ไม่ว่าจะเป็นพ่อแม่หรือผู้ปกครอง เพื่อให้รู้สึกปลอดภัยและได้รับความรัก
ประสบการณ์ช่วงวัยเด็กเหล่านี้มีผลมากต่อวิธีที่เรา “รัก” หรือ “ผูกพัน” กับคนอื่นเมื่อโตขึ้น โดยเฉพาะในความสัมพันธ์แบบคู่รัก
นักจิตวิทยาชื่อ Hazan และ Shaver (1987) พบว่า ความสัมพันธ์โรแมนติกของเรามีรูปแบบคล้าย ๆ กับความสัมพันธ์ที่เรามีกับผู้ดูแลตอนเด็กเลยค่ะ ถ้าตอนเด็กเราเคยรู้สึกว่าเราปลอดภัย เราก็มีแนวโน้มจะมีความรักที่มั่นคงเช่นกัน
ในวัยผู้ใหญ่ สไตล์ความผูกพันจะแบ่งออกเป็น 2 แบบหลัก ๆ คือ แบบปลอดภัย และ แบบไม่ปลอดภัย
สไตล์ความผูกพันแบบปลอดภัย: รู้สึกสบายใจกับความใกล้ชิด
ถ้าคุณเป็นคนที่รู้สึกโอเคกับความใกล้ชิด การพึ่งพา และสามารถเชื่อใจคนรักได้ง่าย ๆ ไม่ค่อยกังวลว่าจะถูกทิ้ง หรือถูกหลอก นั่นแหละค่ะ คุณอาจเป็นคนที่มีความผูกพันแบบปลอดภัย
คนกลุ่มนี้มักจะมีความสัมพันธ์ที่มั่นคง ยืนยาว และมีความสุข เพราะมีความสมดุลทั้งเรื่องอารมณ์และความไว้ใจ (Kirkpatrick & Davis, 1994)
แล้วอะไรเป็นพื้นฐานของความผูกพันแบบนี้? ส่วนใหญ่เกิดจากการเติบโตในครอบครัวที่อบอุ่นค่ะ ได้รับความรักและการสนับสนุนอย่างสม่ำเสมอจากพ่อแม่หรือผู้ดูแล
สไตล์ความผูกพันแบบไม่ปลอดภัย: เมื่อความสัมพันธ์ไม่ใช่เรื่องง่าย
ในอีกด้านหนึ่ง บางคนอาจมีความผูกพันแบบไม่ปลอดภัย ซึ่งอาจทำให้ความรักกลายเป็นเรื่องเครียด ซับซ้อน หรือบางครั้งก็เหนื่อยล้าเกินไป โดยจะมีอยู่ 2 แบบหลัก ๆ คือ แบบกังวล กับ แบบหลีกเลี่ยง
ความผูกพันแบบกังวล: “เธอรักฉันจริงไหม?”
ถ้าคุณรู้สึกว่าคุณต้องการความมั่นใจจากคู่ของคุณตลอดเวลา หรือคุณรู้สึกไม่โอเคเวลาที่เขาดูห่างเหิน ไม่ตอบสนองอารมณ์ของคุณ คุณอาจจะมีรูปแบบความผูกพันแบบกังวลค่ะ
คนที่มีสไตล์นี้มักกลัวการถูกทอดทิ้ง อยากได้ความใกล้ชิดตลอดเวลา บางทีก็อาจกลายเป็นติดแฟนมากเกินไป หึงง่าย หรือไม่มั่นใจในตัวเอง ซึ่งสิ่งเหล่านี้อาจทำให้ความสัมพันธ์ไปไม่ค่อยรอด หรือจบลงเร็วกว่าที่ควรจะเป็น
หลายคนที่มีลักษณะนี้มักเคยมีประสบการณ์ในวัยเด็กที่ไม่ได้รับความอบอุ่นมากนัก หรือเห็นพ่อแม่มีความสัมพันธ์ที่ไม่ค่อยดี (Brennan, Clark, & Shaver, 1998)
ความผูกพันแบบหลีกเลี่ยง: “ฉันอยู่คนเดียวก็ได้”
อีกแบบหนึ่งคือคนที่ไม่ค่อยเปิดใจ หรือหลีกเลี่ยงความใกล้ชิดทางอารมณ์ พวกเขามักกลัวการพึ่งพาคนอื่น และเลือกที่จะจัดการทุกอย่างด้วยตัวเอง
บางคนอาจไม่ค่อยเปิดเผยความรู้สึก หรือรู้สึกไม่สบายใจเวลามีใครเข้ามาใกล้มากเกินไป ความสัมพันธ์แบบนี้จึงมักจะไม่ลึกซึ้ง หรือขาดความผูกพันที่แท้จริง ซึ่งมักมีรากฐานมาจากการเติบโตกับผู้ดูแลที่เย็นชา หรือไม่ตอบสนองทางอารมณ์ค่ะ
แล้วทำไมเรื่องนี้ถึงสำคัญ?
ในบทความนี้ – และ ในหลายงานวิจัย – เราจะเน้นไปที่ความผูกพันแบบไม่ปลอดภัย เพราะมันเป็นตัวการหลักที่ทำให้หลาย ๆ คนเจอปัญหาในความสัมพันธ์
ไม่ว่าจะเป็นความรู้สึกไม่มั่นใจ หรือการปิดกั้นตัวเองจากคนที่รักเรา ความผูกพันแบบนี้สามารถทำให้เราไม่รู้สึกเติมเต็มในความสัมพันธ์ได้
แต่ข่าวดีก็คือ… สไตล์ความผูกพันของเราไม่ได้ถูกกำหนดตายตัวเสมอไปนะคะ
ถ้าเรามีความตระหนักรู้ตัวเอง คิดทบทวน และบางครั้งได้รับความช่วยเหลือบ้าง (อย่างเช่น การรับการบำบัดจิตใจ) เราก็สามารถค่อย ๆ พัฒนาความสัมพันธ์ให้มั่นคงและปลอดภัยมากขึ้นได้ค่ะ
ลองถามตัวเองดูนะคะ…
แล้วสไตล์ความผูกพันของคุณเป็นแบบไหน? มันกำลังส่งผลต่อความสัมพันธ์ของคุณอย่างไร?
ดร. เสาวณีย์ (Bigg) นพปราชญ์, Counseling Psychologist
